۱۸ قطعه پرنده در حال انقراض میش‌مرغ در زیستگاه بوکان شمارش شد

گزارش از : محمد ادیب

رییس اداره حفاظت محیط زیست بوکان گفت: ۱۸ قطعه پرنده در حال انقراض میش مرغ در پایش زیستگاه‌های زمستانه، این گونه جانور در زیستگاه‌های این شهرستان مشاهده شد.
آوات بازیار با بیان اینکه پایش های مداوم توسط یگان حفاظت محیط زیست و کارشناسان این اداره در زیستگاه‌های این پرنده در حال انجام است، افزود: در مهر سال‌جاری نیز فقط پنج بال از این پرنده مشاهده و ثبت شده بود.
وی ادامه داد: کارشناسان اداره محیط زیست به صورت مستمر همه زیستگاه‌های بهار، تابستانه، پاییزه و زمستانه اینگونه جانوری را رصد و پایش می کنند.
رییس اداره حفاظت محیط زیست بوکان اضافه کرد: در سال جاری وضعیت زیستگاه زمستانه میش مرغ بسیار مطلوب بوده و تاکنون با توجه به اینکه زمستان سختی نبوده از لحاظ شرایط تغذیه این پرنده مشکل خاصی وجود نداشته است.
بازیار بیان کرد: ۸۰ درصد زیستگاه های میش مرغ در ایران طی دهه های گذشته به دلیل تعارض های کشاورزی و تهدیدهای بالقوه دیگر از دست رفته و همین مساله باعث محدود شدن پراکنش زیستگاهی و در نهایت کاهش شدید جمعیتی آن طی سال های اخیر شده است.
وی افزود: جمعیت میش مرغ در محاسبات اکولوژیکی تقریبا در لبه انقراض کامل قرار دارد و این مساله باعث نگرانی های شدیدی از جانب دوستداران پرندگان و سازمان محیط زیست شده است.
رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان بوکان گفت: در زیستگاه های زمستانه میش مرغ در شهرستان بوکان اقدامات حفاظتی یگان حفاظت و همچنین پایش و بررسی زیستگاه گونه توسط کارشناسان اداره بیشتر شده و به صورت شبانه روزی همه پارامترهای مربوط به زیست گونه در برنامه مدیریت گونه قرار دارد.
وی افزود: حفظ و نگهداری این گونه ارزشمند در شهرستان، استان و حتی کشور مستلزم همکاری تک تک افراد جامعه است و انتظار می رود علاقمندان اطلاعات مربوط به گونه را در اسرع وقت در اختیار اداره حفاظت محیط زیست بوکان قرار دهند.
دشت های سوتاو حمامیان، دشت سه کانیان، دشت های ینگیجه – آلبلاغ، داربسر و محمود آباد و قازلیان – بیگ اویسی در این شهرستان از مهمترین زیستگاه های این پرنده نادر به شمار می رود و ۹۰ درصد جمعیت زادآور این پرنده در کشور را در خود جای داده است.
دشت “سوتاو”یک پهنه تپه ماهوری به وسعت ۴۰۰ هکتار در اطراف روستای حمامیان از توابع بخش سیمینه بوکان می باشد که هم اکنون بیشترین تعداد جمعیت میش مرغ ایران را در خود جای داده است.
دشت سوتاو در زبان محلی به معنی “دشت سوخته” است که به دلیل تراکم کم جمعیت انسانی از یک سو و از سویی دیگر کمبود آب در این منطقه برای زیست و جوجه آوری میش مرغ مناسب است.
در سال های اخیر از سوی اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی، این منطقه به عنوان پناهگاه میش مرغ در آذربایجان غربی و منطقه شکار ممنوع اعلام شده است.
میش مرغ (چیرگ) از رده پرندگان راسته درسانان، خانواده هوبره و از جنس Otis و جزو بزرگترین پرندگان گیاه خوار بوده و با جثه بزرگ و بال های کشیده و پرتوان، سنگین‌ترین پرنده قادر به پرواز جهان لقب گرفته است و در حال حاضر در لیست سرخ (IUCN) با درجه حفاظتی آسیب پذیر قرار دارد.
بوکان با ۲۵۸ هزار نفر جمعیت در جنوب آذربایجان‌غربی قرار دارد که از این تعداد بیش از ۲۰۰ هزار نفر آن در شهر ساکن هستند.
میش مرغ همچنان طناز طبیعت آذربایجان غربی
میش‌مرغ پرنده نادر و در حال انقراضی است که اکنون بسیاری از زیستگاه‌های خود را در کشور از دست داده و در زیستگاه باقیمانده خود در بخش‌هایی از آذربایجان‌غربی همچنان طنازی می‎‌کند.
پرنده میش‌مرغ، که در زبان محلی “چیرگ” نیز نامیده می‌شود، یکی از بزرگترین پرندگان ایران و از گونه‌های منحصر به فرد و بسیار مهم جانوری در جهان به شمار می‌آید که نسل آن با خطر انقراض روبرو است.
این پرنده نادر(Otis tarda) نام دارد که جزو بزرگ‌ترین پرندگان گیاهخوار بوده و با جثة بزرگ و بال‌های کشیده و پرتوان، لقب سنگین‌ترین پرنده قادر به پرواز جهان را دارد.
میش‌مرغ طی سال‌های گذشته به دلیل محدودشدن زیستگاه‌های طبیعی، شکار بی‌رویه و اختلال در مناطق زیست و تخم‌گذاری، در معرض خطر انقراض بوده و به همین دلیل هم‌اکنون در فهرست قرمز اتحادیه جهانی حفاظت (IUCN) در طبقه آسیب‌پذیر (VU) قرار دارد.
تخریب زیستگاه و تبدیل زمین‌های دیم به آبی (مکانیزه شدن کشاورزی) باعث کاهش نسل این گونه کمیاب در دهه‌های اخیر شده به طوری که جمعیت آن در کشور تنها محدود به بخش‌هایی از شهرستان‌های بوکان و مهاباد در آذربایجان‌غربی است.
ویژگی‌های ظاهری میش مرغ
رییس اداره نظارت بر حیات وحش حفاظت محیط زیست آذربایجان‌غربی گفت: میش‌مرغ در دشت‌های وسیع بی‌درخت، زمین‌های استپی و کشتزارهای پهناور و علفزارها زندگی می‌کند، این پرنده در مناطق جنوبی و مرکزی اروپا و در بسیاری از مناطق معتدل آسیا زادآوری می‌کند.
امید یوسفی افزود: میش‌مرغ که در جهان به اسم‌های مختلفی شناخته می‌شود برای نخستین بار در سال ۱۷۵۸ میلادی توسط “کارل‌لینه” به نام علمی (Avis tarda) نامگذاری شد و بر اساس بررسی‌های انجام شده بیش از ۶۰ درصد جمعیت این گونه در پرتغال و اسپانیا زیست می‌کند.
وی اضافه کرد: این پرنده دارای گردن و پاهای کشیده، بال‌ها و منقاری پهن و برگ‌های رنگارنگ است و طول بدن آن حدود یک متر و بیش از ۱۵ کیلوگرم وزن دارد و روی زمین لانه می‌سازد.
وی اظهار داشت: دوره زادآوری میش‌مُرغ در فصل بهار است که با گرم شدن دمای هوا و طولانی شدن طول روز شروع می‌شود و در هر دوره نیز ۲ تا چهار تخم می‌گذارد که پس از ۲۵ تا ۲۷ روز جوجه‌ها سر از تخم بیرون می آورند.
وی اضافه کرد: این گونه زیبا، در این فصل پس از جوجه‌آوری برای تغذیه و چرا به پیاده‌روی در مراتع، تپه‌های ماهوری و مزارع گندم می‌رود.
رییس اداره نظارت بر حیات وحش حفاظت محیط زیست آذربایجان‌غربی گفت: پرهای میش‌مرغ در قسمت پشت نخودی سیر با راه‌های عرضی سیاه و در قسمت شکمی سفید است؛ پاهای میش‌مرغ بلند و قوی و به سه انگشت ختم می‌شود.
این پرنده بسیار زودرنج و محتاط است و با اینکه از توانایی پرواز خوب برخوردار است اغلب در مقابل خطر می‌دود یا مخفی می‌شودوی افزود: این پرنده بسیار زودرنج و محتاط است و با اینکه از توانایی پرواز خوبی برخوردار است اما اغلب در مقابل خطر می‌دود یا مخفی می‌شود؛ نر و ماده این پرنده شبیه هم هستند اما نرها جثه بزرگتری دارند.
یوسفی گفت: پرنده نر بالغ نوار بلوطی رنگی در ناحیه سینه دارد و پرهای سبیل مانندی مرکب از موپرهای سفید در ۲ طرف صورت آن دیده می‌شود.
وی در خصوص رژیم غذایی میش‌مرغ نیز افزود: طبق بررسی‌های انجام شده این گونه همه چیزخوار است و در فصل زمستان از دانه و بذر گیاهان و در سایر فصول علاوه بر گیاهان از حشرات از جمله ملخ‌ها و جیرجیرک‌ها و سایر مهره‌داران کوچک مانند قورباغه، مارمولک و جوجه‌های پرندگان تغذیه می‌کند.
وی اضافه کرد: میش‌مرغ‌ها بشدت خود را با محیط اطراف استتار می‌دهند و به همین خاطر مشاهده آنها برای افراد غیرمتخصص مشکل است.
زیستگاه‌های میش‌مرغ در ایران
رییس اداره نظارت بر حیات وحش حفاظت محیط زیست آذربایجان‌غربی گفت: این گونه در گذشته زیستگاه‌هایی در استان‌های همدان، کرمانشاه، آذربایجان‌شرقی، آذربایجان‌غربی و کردستان و بخش‌هایی از خراسان شمالی و رضوی داشت اما اکنون تنها در بخش‌هایی از آذربایجان‌غربی مشاهده شده است.
یوسفی افزود: در گذشته میش‌مُرغ‌ها پرندگانی مهاجر بودند اما پس از اینکه تعداد آنها به‌شدت کاهش یافت و هنگام مهاجرت خطراتی آنها را تهدید ‌کرد، دیگر مهاجرت نکرده و مناطق امن و بی‌خطر را برای زندگی انتخاب می‌کنند.
وی اضافه کرد: دشت “سوتاو “حمامیان بوکان که از سوی اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان‌غربی به عنوان پناهگاه میش‌مُرغ و زیستگاه حیات وحش اعلام شده است مهمترین زیستگاه این پرنده نادر در ایران به شمار می‌رود.
رییس اداره نظارت بر حیات وحش حفاظت محیط زیست آذربایجان‌غربی گفت: کمیته ثبت پرندگان ایران تعداد این گونه را ۳۲ قطعه در دشت “سوتاو” حمامیان بوکان عنوان کرده در حالیکه برخی روستاییان و کشاورزان در سال‌های اخیر تعدادی از این گونه را در مهاباد و نیز در دشت “اوباتو” دیواندره استان کردستان مشاهده کردند اما به دلیل عدم در اختیار نداشتن عکس و سایر مستندات برای ارائه به این کمیته، بر این تعداد افزوده نشده است.
گرفتار شدن میش مرغ ایرانی در “چاله ژنتیکی”
رییس اداره نظارت بر حیات وحش حفاظت محیط زیست آذربایجان‌غربی با بحرانی خواندن وضعیت میش‌مرغ، گفت: این پرنده نادر و در حال انقراض در ایران دچار مشکلی با عنوان “چاله ژنتیکی” است.
چاله ژنتیکی (همخونی) عارضه‌ای است که با توجه به کوچک شدن گله و ازدیاد آمیزش‌های فامیلی به وجود می‌آیدیوسفی افزود: چاله ژنتیکی (همخونی) عارضه‌ای است که با توجه به کوچک شدن گله و ازدیاد آمیزش‌های فامیلی به وجود می‌آید؛ بدین معنی که در اثر این عارضه صفات منفی در گله بیشتر بروز کرده و قدرت زنده‌مانی پرنده کاهش پیدا می‌کند.
وی با بیان اینکه چندین سال است تعداد میش‌مرغ‌ها افزایش پیدا نکرده است، اظهار داشت: یکی از علت‌های اصلی افزایش نیافتن جمعیت این گونه در کنار عواملی چون تخریب زیستگاه، روند رو به رشد فعالیت‌های کشاورزی و نبود مدیریت جامع مناطق زیستگاهی، بسته بودن جمعیت و به تبع آن چاله ژنتیکی است.
رییس اداره نظارت بر حیات وحش حفاظت محیط زیست آذربایجان‌غربی گفت: سازمان محیط زیست در برنامه دارد که نقشه ژنتیک میش‌مرغ کشورهایی مانند ترکیه و اسپانیا تهیه و با نقشه ژنتیک میش‌مرغ ایرانی مقایسه شود به طوری که هر نقشه‌ای که با گونه ایرانی مطابقت داشته باشد، تخم این گونه را وارد و بعد از تبدیل شدن به جوجه در طبیعت رهاسازی شود.
وی در خصوص برنامه عملیاتی برای حفاظت از میش‌مرغ، گفت: این برنامه در سال‌های گذشته توسط اساتید دانشگاه اراک تدوین و توسط سازمان محیط زیست نیز تصویب و جهت اجرا ابلاغ شد که خرید یا اجاره زمین محل زندگی این پرنده، تکثیر مصنوعی و افزایش سطح آگاهی کشاورزان بخشی از این برنامه است که هنوز در مرحله اولیه آن قرار دارد.
20 هکتار زمین برای میش‌مرغ‌ها خریداری شد
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان‌غربی گفت: در راستای حفاظت و صیانت از گونه در خطر انقراض “میش‌مرغ”، ۲۰ هکتار از زمین‌هایی کشاورزی واقع شده در زیستگاه این پرنده در روستای “حمامیان” بوکان خریداری شد.
مهران نظری اظهار داشت: این پرنده در سال‌های گذشته به دلیل محدود شدن زیستگاه‌های طبیعی، شکار بی‌رویه و اختلال در مناطق زیست و تخم‌گذاری آن در معرض خطر انقراض بوده و به همین دلیل اکنون در فهرست سرخ اتحادیه بین المللی حفاظت از جمعیت و منابع طبیعی جهان قرار گرفته است.
شکار بی‌رویه، تخریب زیستگاه، تبدیل زمین‌های دیم به آبی باعث کاهش این گونه در دهه‌های اخیر شده و جمعیت آن تنها محدود به جنوب آذربایجان‌غربی شده استوی ادامه داد: شکار بی‌رویه، تخریب زیستگاه، تبدیل زمین‌های دیم به آبی (مکانیزه شدن کشاورزی) باعث کاهش این گونه در دهه‌های اخیر شده و جمعیت آن تنها محدود به جنوب آذربایجان‌غربی شده است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان‌غربی با بیان اینکه برای خرید این میزان اراضی کشاورزی، ۱۸ میلیارد ریال اعتبار هزینه شده است، افزود: کار تعمیر و تجهیز پاسگاه محیط‌بانی دشت “سوتاو حمامیان” نیز با یک میلیارد ریال اعتبار شروع شده که به زودی به پایان می‌رسد.
وی اظهار داشت: زیستگاه این گونه جانوری به شدت تحت‌تاثیر فعالیت‌های کشاورزی، چرای دام و تغییرات کاربری اراضی است لذا اقدامات حفاظتی باید مبتنی بر مدیریت فعالانه زیستگاه و حفظ منابع وسیع از اراضی بدون کشت و کار باشد.
برنامه مراقبت از آشیانه میش‌مرغ‌ها
رییس اداره حفاظت محیط زیست بوکان گفت‌: در فصل برداشت محصول، کارشناسان این اداره ضمن پایش منطقه، توصیه‌های لازم را به کمباین‌داران در مورد حفاظت و مراقبت از آشیانه‌های احتمالی میش مرغ در این مزارع ارایه می‌کنند.
آوات بازیار افزود: این توصیه‌ها با هدف آشنایی کشاورزان در خصوص لانه‌گزینی میش‌مرغ در بین مزارع صورت گرفته تا حین درو و برداشت محصول، احتیاط و مراقبت‌های لازم را در احتمال صدمه زدن به میش‌مرغ‌ها انجام دهند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *